Kolonoskopi işlemi kalınbarsağın tamamının fiberoptik bir cihaz olan kolonoskop ile incelenmesidir.

İşlemin sağlıklı olması için genelde bir gün öncesinden verilen barsak temizleyici ilaçlar ve gıda rejimi ile temizlik yapılır. İşlem öncesi hastanın hazırlığını yapmış ve aç şekilde gelmesi istenir. Acil durumlarda barsak temizliği hastane şartlarında lavman uygulanarak yapılabilir. Hastaya kolonoskopi işlemi öncesinde damar yolu açılır ve tibbi bir sakınca olmaması durumunda  bilinçli rahatlatma denilen işlem uygulanır. Aslında hastanın bilinci hiçbir zaman kapanmaz ancak kolonoskopi sırasında hiçbirşey hissetmemesi ve ağrı duymaması sağlanır. Kolonoskopi yaklaşık 15 dakika sürer. İşlem sırasında patolojik inceleme gerektiren bir durum ile karşılaşılır ise o anda doku örneklemesi (biopsi) yapılabilir ya da polip ile karşılaşılması durumunda polip çıkartılabilir (polipektomi). Bu işlemler ağrıya neden olmaz. Kalın barsak kanserlerinin büyük çoğunluğunun poliplerden kaynaklandığı düşününüldüğünde erken dönemde çıkarılan bir polip hayat kurtarıcı olabilir. Kolonoskopi işlemi sonrasında bilinçli rahatlama amacı ile kullanılan ilacın etkisini geri çevien bir ilaç uygulanır ve hasta çoğu kez 30 dakika içinde hastaneden ayrılır hale gelir.

Gün boyu yoğun dikkat gerektiren durumlardan kaçınılması önerilir ancak hasta gündelik işlerini yapabilir haldedir.

Ailede kalın barsak kanseri olan kişilerde 30 yaşından sonra, herhangi bir risk taşımayan kişilerde ise 50 yaşından sonra kontrol amaçlı olarak kolonoskopi yapılması önerilmektedir. Kanama ile başvuran 50 yaş üstü hastalarda, kalın barsağın yangısal hastalıklarında (kolit) ve tümör şüphesi olan kişilerde mutlaka yapılması önerilir.

Hemoroidal doku kalınbarsak duvarına Park ligamanı olarak adlandırılan bağlarla tutunur. Kronik kabızlık, ıkınma, gebelik ve uzun süreli ayakta durarak çalışmak gibi nedenler bu bağların (Park ligamanı) zarar görmesine, bu dokunun aşağıya doğru sarkmasına, içindeki kan dolaşımının bozulmasına ve doku içinde kan göllenmesine neden olur.

Hemoroidal dokunun sarkması, çoğu kez kalınbarsak dokusunun (mukoza) anüs dışına sarkması (mukozal prolapsus) ile birlikte görülür. Anatomik yapısı bozulan, aşağıya doğru sarkma ile içinde kan göllenmesi olan ve büyüyen bu doku hemoroidal hastalığa neden olur. Hemoroidal hastalıkta özellikle kabızlık döneminde sert dışkının çıkışında aşağıya sarkma, kanama ve ağrı sıklıkla görülen yakınmalardır.

Dış hemoroid dokusu anüsün dışında cilt altında olan ve olağan şartlarda görünmez olan damarsal bir dokudur. İç hemoroidlerde olduğu gibi kabızlık, ıkınma sürekli öksürük gibi durumlarda şişebilir ve görünür hale gelir. Dış hemoroid başlangıç aşamasından itibaren kanama ve ağrı yapar. Dış hemoroid dokusu anüsün dışında olduğundan hasta çoğu kez kendi tanısını koymuş olarak gelir. Sıklıkla anal fissur (yırtık, çatlak) ile birliktedir.

Ağrı ve kanama ön planda olduğundan iç hemoroidlere göre daha erken tanı konulur. Buna rağmen sıklıkla hemoroid içi kanama (tromboz) oluşabilir. Bu genelde anüs çevresinde ele gelir büyüklükte sertlik ve morluk olarak algılanır. Tromboze hemoroid acil girişim gerektirir.

İç hemoroid dokusu anüsün iç tarafında dişli çizgi (linea dentata) olarak tanımlanan çizginin üst tarafında bulunur. Her insanda iç hemoroid dokusu vardır ve olağan şartlarda görevleri kalın barsağın son bölümündeki basınç değişimlerine bağlı olarak şişip sönerek doğal yastıkçık şeklinde istemsiz gaz ve sıvı çıkışına engel olmaktır.

İç hemoroid rahatsızlığı hangi durumlarda ortaya çıkar?
* Uzun süre ayakta çalışan veya sürekli oturarak çalışan insanlarda
* Ikınarak tuvalet yapan ve tuvalette uzun süre oturan insanlarda
* Süreğen öksürük ve kabızlığı olan kişilerde
* gebelik sırasında
* kronik kabızlık ya da uzamış ishal durumunda

İç hemoroid dokusunu barsak duvarına bağlayan Park bağları (Park ligamanı) zedelenir ve hemoroid dokusu aşağı doğru sarkmaya ve sarktıkça da şişmeye başlar. Bunun nedeni hemoroid memesinin kirli kanını taşıyan damarlarda sarkma nedeni ile oluşan açılanma ve kirli kanın geri akımında zorlanmadır.

Gebelikte iç hemoroid
Gebelerde de bebeğin büyümesi ile birlikte makat bölgesinde baskı artar, damarlarda ve hemoroid dokusunda şişme görülebilir. Gebelik döneminde çok artan progesteron hormonu da damar duvarının gevşemesine ve daha fazla şişmesine neden olabilir.

İç hemoroid rahatsızlığının evreleri nelerdir?
1. EVRE
1. evrede hemoroidal doku büyümüştür. Özellikle sert dışkı sonrasında kanama görülür, fakat sarkma yoktur.

2. EVRE
Tuvalet sonrası ağrısız kanama iç hemoroidlerin en tipik bulgusudur. 2. evrede iç hemoroidler ıkınma ve zorlanma ile anüsden dışarı çıkabilir. Ancak tuvalet sonrası dinlenmek ve beklemekle kendiliğinden içeri girerler. Bu dönemde kanamaya ağrı da eklenir.

3. EVRE
3. evrede iç hemoroid dokusu tuvalet sırasında daha çok dışarı çıkar ve bu kez hasta tuvalet sonrası eli ile hemoroid dokusunu içeri itme gereksinimi duyabilir. Şişme ve zorlanma nedeni ile kanama ve ağrı çok artar.

4. EVRE
4. evreye gelindiğinde hemoroid dokusu hep dışarıdadır. El ile de içeri itilemez. Böyle bir durum yaşam kalitesini çok olumsuz yönde etkiliyecektir. Sürekli ağrı, akıntı, kanama ve infeksiyon nedeni olabilir. Hemen her zaman dış hemoroid ile birliktedir. Hemoroid memesi içine kanama olması (tromboz) sıklıkla görülür ve acil girişim gerektirir.

1. Kortikosteroid İçeren Pomadlar

Kortikosteroid (kortizon) içeren kremler hemoroidal dokudaki ödemi ve yangıyı (tahriş) baskılarlar. Böylece ağrı ve çoğu kez de kanama kontrol altına alınabilir. Kortiko steroidli kremlerin; oluşabilecek yan etkiler nedeniyle, uzun süreli ve sık kullanımı önerilmemektedir.

2. Analjezik (ağrı kesici) Kremler

Ağrı kesici madde içeren kremler hemoroidal hastalığın yarattığı ağrıyı ciltten emilme yoluyla bölgesel olarak azaltır. Tedavi edici özellikleri yoktur.

3. Dışkıyı Yumuşatan İlaçlar

Bu ilaçların hemen tamamı şurup şeklindedir. Şekerli ve/veya yüksek yoğunluk (hipertonik) yapıları nedeniyle barsak içine sıvı çekerler ve dışkının yumuşamasını sağlarlar. Uzun süreli kullanım genelde ilaç etkisinin giderek azalmasına neden olur.

4. Kan Dolaşımı Düzenleyicileri

Bu grup ilaçlar yalnız hemoroidal dokunun değil, toplardamar sisteminin diğer hastalıklarında da (örnek: varis) kullanılmaktadır. Toplardamar sisteminin basıncını düşüren ve dolaşımı kolaylaştıran etkiye sahiptirler. Kullanıldıkları sürece etkilidirler. Fakat tedavi edici özellikleri yoktur.

5. Oturma Banyosu

Sıcak suya oturma ve/veya çeşitli dezenfektanlar katılmış sıcak suya oturma şeklindedir. Özellikle dışkılama sonrası hemoroid ile birlikte fissür (yırtık) olan hastalarda rahatlama sağlamaktadır.

Bu yöntem halk arasında sıklıkla boğma yöntemi olarak adlandırılmaktadır. Bu yöntemde hemoroidal doku bir tüpün içine vakumlanarak dokunun dibine lastik bant konmakta böylece dokunun dolaşımı kesilmekte ve bir süre sonra düşmesi sağlanmaktadır. Sıklıkla 1. ve 2. derecede kullanılır. Genelde birden çok seans tedavi yapılması gerekmektedir. Uygulama sırasında ağrı en sıklıkla görülen semptomdur. 5 yıl içinde literatürde %33′e yakın nüks (hastalığın tekrarlaması) bildirilmiştir. Bant ligasyonu yönteminde ağrı, kanama ve nadir de olsa ciddi enfeksiyona (sepsis) yol açan komplikasyonlar bildirilmiştir.

1937′de Milligan-Morgan tarafından yayınlanmış bir yöntemdir. 3. ve 4. derece hemoroidlerde uygulanmaktadır. Bu teknikte anüsün hemen altındaki cilt dokusundan başlanarak V şeklinde bir kesiyle dış ve/veya iç hemoroidler tamamen çıkarılmakta, damar yumağı yapısının kökü bağlanmakta ve kesiler açık bırakılmaktadır. Çok etkili bir yöntem olmakla birlikte operasyon sonrasında iyileşme dönemi 5-6 haftayı bulmaktadır. Bu durum hasta konforunu son derece düşürmektedir. Kanama, ağrı ve anüste daralma başlıca komplikasyonlar olarak bildirilmiştir.

Damar komşuluğuna verildiğinde damar duvarında yaptığı yıkım sonucunda duvarların birbirine yapışmasına ve böylece de hemoroidal dokunun sönmesine neden olur. Kanamanın asıl sorun olduğu 1. ve 2. derece hemoroidlerde uygulanır. Sıklıkla fenol ya da etoksi sklerol içeren bir madde hemoroidal dokunun içindeki damar yumağının yakınından girilerek enjekte edilir. Uygulaması basittir. Ancak yanlış bölgeye enjekte edildiği taktirde ağrı, kanama gibi komplikasyonlara neden olabilir. Uzun dönem sonuçları ile ilgili sağlıklı bilgiler yoktur.

Hemoroidal hastalık 4 evrede incelenir.

1. evrede hemoroidal doku büyümüştür. Özellikle sert dışkı sonrasında kanama görülür, fakat sarkma yoktur.

2. evrede büyümüş olan hemoroidal doku kanama ile birlikte özellikle tuvalet sırasında şişer, aşağıya sarkar, tuvalet sonrası kendiliğinden normale döner.

3. evreye gelmiş hemoroidal hastalıkta sarkan hemoroidlerin normal pozisyona gelmesi için elle itilmesi gerekir.

4. evrede ise sarkmış olan hemoroidler elle de normal pozisyona getirilemez ve acil operasyon gerektirir.

Bunların dışında herhangi bir evrede akut tromboz denilen hemoroid dokusu içinde kan göllenmesi sonucu pıhtılaşma meydana gelebilir. Sıklıkla çok ağrılı bir durumdur ve çoğu kez acil operasyon gerekir.